Sosny na Osiedlu Wilga zamierają. Nadleśnictwo Garwolin wyjaśnia przyczyny i podaje wskazówki mieszkańcom

Przerzedzone korony, coraz więcej jemioły, suche konary i zamierające sosny niepokoją mieszkańców Osiedla Wilga. O przyczynach zmian zachodzących w miejscowym lesie rozmawiali z nimi przedstawiciele Nadleśnictwa Garwolin. Jak wyjaśniali, nie ma jednej „choroby sosen” ani masowego ataku szkodników. Jednym z głównych problemów jest wieloletni niedobór wody, szczególnie dotkliwy na piaszczystych glebach.

Spotkanie odbyło się w sobotę, 5 września, w świetlicy „Na Szpaka” na Osiedlu Wilga. Wzięło w nim udział ponad 50 osób. Z mieszkańcami spotkali się nadleśniczy Piotr Uścian-Szaciłowski, leśniczy Leśnictwa Cyganówka Krzysztof Musiński oraz Jakub Błędowski, przyrodnik z Nadleśnictwa Garwolin.

Po prezentacji i dyskusji uczestnicy wyszli w teren. Podczas spaceru oglądali sosny w różnej kondycji – z przerzedzonymi koronami i niewielkimi szyszkami, porażone jemiołą, a także drzewa suche i zamierające.

Jak przekazali podczas spotkania leśnicy, obserwowanego zamierania sosen nie można sprowadzić do jednej choroby czy jednego szkodnika. Nie stwierdzono również masowej gradacji owadów, która wyjaśniałaby skalę zjawiska. Sytuację sprawdzali także specjaliści Zakładu Ochrony Lasu.

Jednym z podstawowych problemów ma być wieloletni stres wodny. Kolejne suche okresy, wysokie temperatury, parowanie i obniżający się poziom wód gruntowych szczególnie mocno oddziałują na drzewa rosnące na piaszczystym podłożu.

Znaczenie ma również wiek drzewostanu. W wielu miejscach rosną kilkudziesięcioletnie sosny, a część drzew ma około stu lat. Ich systemy korzeniowe kształtowały się w innych warunkach wodnych. Zdaniem leśników stare drzewa mają ograniczone możliwości dostosowania się do stosunkowo szybkich zmian.

Dużo pytań mieszkańców dotyczyło widocznej w koronach sosen jemioły rozpierzchłej. Jest ona półpasożytem – prowadzi fotosyntezę, ale wodę i sole mineralne pobiera z drzewa.

Sama obecność niewielkiej ilości jemioły nie musi prowadzić do zamierania zdrowej sosny. Problem staje się poważniejszy, kiedy drzewo jest już osłabione suszą. Sosna ogranicza wówczas utratę wody, podczas gdy jemioła nadal ją pobiera. W efekcie może dodatkowo pogarszać kondycję drzewa.

Podobnie przedstawiono rolę przypłaszczka granatka, owada kojarzonego z zamieraniem sosen. Według informacji przekazanych na spotkaniu jest on przede wszystkim szkodnikiem wtórnym, łatwiej zasiedlającym drzewa, które zostały wcześniej osłabione.

Jedna z praktycznych wskazówek dotyczyła sposobu utrzymywania leśnych działek. Leśnicy odradzali traktowanie ich jak ogrodów i dokładne usuwanie całej ściółki.

Igły, liście, niewielkie gałęzie i rozkładające się drewno pomagają zatrzymywać wilgoć. Ma to szczególne znaczenie na piaszczystych glebach Osiedla Wilga. Wygrabienie działki do odsłoniętego piasku powoduje, że woda po opadach szybciej znika z powierzchni.

Martwe drewno jest również miejscem życia wielu organizmów. Nie oznacza to jednak, że każde suche drzewo powinno pozostać na swoim miejscu.

Specyfika Osiedla Wilga polega na tym, że domy, drogi, samochody i miejsca wypoczynku znajdują się bezpośrednio między drzewami. Dlatego suche drzewo stojące z dala od zabudowań może pozostać częścią leśnego ekosystemu, natomiast drzewo w złym stanie rosnące przy domu, parkingu czy drodze może stanowić zagrożenie.

Podczas spotkania przedstawiono również dane dotyczące drewna ocechowanego na terenie Osiedla Wilga. W całym 2025 roku było to około 900 metrów sześciennych, natomiast do końca sierpnia 2026 roku już około 1400 metrów sześciennych.

Nie oznacza to jednak, że o taką wartość zwiększyła się ilość martwych drzew. Drzewa są usuwane z różnych powodów. Dane pokazują natomiast, że właściciele częściej podejmują działania związane z drzewostanem.

Podczas dyskusji sporo miejsca poświęcono temu, czym zastępować stopniowo wypadające drzewa. Leśnicy nie wskazali jednego gatunku, który miałby zastąpić sosnę.

Mówiono m.in. o klonach, lipach, bukach oraz dębach szypułkowych i bezszypułkowych, ale również o sosnach – zwłaszcza tych, które wysiewają się naturalnie i od początku rozwijają się w obecnych warunkach.

Zalecenie sprowadzało się przede wszystkim do zwiększania różnorodności i obserwowania, które gatunki dobrze radzą sobie na miejscu. Mieszkańcy usłyszeli również, aby nie usuwać pochopnie młodych samosiewów tylko dlatego, że nie pasują do wizji uporządkowanej działki.

Ważne może być też pozostawianie zdrowych, starych sosen, które mimo suszy nadal dobrze sobie radzą.

Podczas spotkania pojawił się także pomysł wspólnego zakupu sadzonek drzew leśnych. Nadleśnictwo Garwolin nie ma obecnie własnej szkółki, w której mieszkańcy mogliby je kupować.

Nadleśniczy zadeklarował jednak, że po określeniu rzeczywistego zainteresowania Nadleśnictwo może spróbować zamówić materiał sadzeniowy w innym miejscu i umożliwić mieszkańcom jego odkupienie. Na razie jest to propozycja, której możliwość realizacji ma zostać przeanalizowana.

Jednym z głównych wniosków ze spotkania było to, że zmiany nie powinny prowadzić do przekształcania Osiedla Wilga w teren pozbawiony leśnego charakteru. Zamiast próbować za wszelką cenę zachować każde stare drzewo albo odtworzyć dokładnie taki sam drzewostan, jaki powstał kilkadziesiąt lat temu, leśnicy zwracali uwagę na potrzebę zachowania ciągłości lasu – z różnymi gatunkami i kolejnymi pokoleniami drzew.

fot. Sołectwo Osiedle Wilga