Wyludniająca się gmina. Samorząd stoi przed trudnymi decyzjami

Gmina Sobolew stoi przed poważnym kryzysem demograficznym – liczba mieszkańców maleje, a populacja szybko się starzeje.

Sytuacja demograficzna gminy Sobolew znajduje się w trudnym punkcie. Choć gmina ma względnie wysoki poziom zaludnienia jak na teren wiejski — około 88 osób na kilometr kwadratowy — najnowsze dane z Raportu o stanie Gminy za rok 2025 pokazują społeczność, która kurczy się i starzeje w szybkim tempie. Na koniec grudnia 2025 roku liczba mieszkańców zameldowanych na pobyt stały i czasowy wyniosła 8087 osób, z czego 4163 stanowiły kobiety, a 3924 mężczyźni. Spadek liczby stałych mieszkańców z roku na rok przyspiesza: w ciągu dwunastu miesięcy 2025 roku ubyły 62 osoby, podczas gdy rok wcześniej stratę szacowano na 39 osób. Analiza krzywej populacyjnej za ostatnie 16 lat odsłania głębszy trend: od 2010 roku ogólna liczba mieszkańców gminy zmniejszyła się o 385 osób, czyli o 4,57%.

Koniec ery sinusoidy, czyli kryzys w wózkach dziecięcych

Przez większość minionego piętnastolecia gmina Sobolew rozwijała się w oparciu o dodatni przyrost naturalny — odnotowano go w 13 z 16 analizowanych lat. Najlepiej widać to na przykładzie roku 2012 oraz przede wszystkim 2016, kiedy na świat przyszło rekordowe 141 dzieci. Ujemny przyrost naturalny pojawił się w latach pandemicznych (2020–2021) i wynikał głównie ze znacznego wzrostu liczby zgonów.

Rok 2025 przyniósł zupełnie inne, zdecydowanie bardziej zasadnicze tąpnięcie: przyrost naturalny wyniósł minus 29 osób. Śmiertelność utrzymała się na stabilnym poziomie 87 zgonów, problemem okazała się dramatycznie niska liczba urodzeń. W gminie urodziło się tylko 58 dzieci, w tym 32 dziewczynki i 26 chłopców.

Te liczby wywołały poruszenie podczas debaty nad raportem o stanie gminy. Wójt Maciej Błachnio, prezentując radnym wykresy, tak skomentował obecną sytuację: - Zawsze było tak, że to była taka sinusoida — kilka lat było dobrych, potem kilka lat złych i znowu na odwrót. W tej chwili niestety od kilku lat mamy mocny spadek, no i jest to rok wyjątkowy, ponieważ 29 osób ubyło, czyli więcej zgonów niż urodzeń.

Włodarz przypomniał dawne czasy ożywienia, wskazując na rok 2016 jako punkt odniesienia. - Radni, którzy wtedy jeszcze byli w tej kadencji, pamiętają rok 2019, kiedy musieliśmy tworzyć oddziały przedszkolne w szkołach i na siłę znajdować pomieszczenia, bo się po prostu nie mieściliśmy. W pandemii 2021 roku zgonów było więcej niż urodzeń, ale to wiadomo z jakiej przyczyny. Jednak rok 2025 to już niestety można powiedzieć, że szorujemy trochę po dnie, ponieważ urodziło się tylko 58 dzieci, co odpowiada dwóm i pół oddziałom szkolnym - dodał.

Pewnym elementem stabilizacji obyczajowej, choć bez wpływu na ogólny bilans ludności, pozostaje statystyka małżeństw — w Urzędzie Stanu Cywilnego zarejestrowano 47 ślubów, czyli o 4 więcej niż w roku poprzednim.

Seniorki i pracujący, czyli ciężar demograficznego obciążenia

Struktura wiekowa mieszkańców na koniec 2025 roku pokazuje proces starzenia się gminy Sobolew. W wieku przedprodukcyjnym (0–17 lat) znajduje się obecnie 1778 osób, co stanowi 22% populacji. Trzon gospodarczy gminy tworzy 4759 mieszkańców w wieku produkcyjnym, czyli niespełna 59% ogółu. To na nich spoczywa obowiązek wypracowania dochodów bieżących gminy oraz podatków PIT, podczas gdy wskaźnik obciążenia demograficznego sięgnął poziomu 69,9.

Oznacza to, że na każde 100 osób pracujących przypada blisko 70 osób pozostających na utrzymaniu — z czego ponad 37 to dzieci, a niemal 33 to emeryci. Dynamicznie rośnie grupa mieszkańców w wieku poprodukcyjnym, która liczy już 1550 osób i stanowi 19,2% ogółu mieszkańców. Co ważne, sobolewska jesień życia ma w przeważającej mierze twarz kobiety. W strukturze seniorów występuje znaczna dysproporcja płciowa: kobiety stanowią aż 65% tej grupy (1008 osób), podczas gdy mężczyźni jedynie 35% (542 osoby). Wynika to bezpośrednio z faktu, że kobiety przechodzą na emeryturę pięć lat wcześniej oraz statystycznie żyją dłużej.

Widmo redukcji sieci szkolnej

Demograficzny regres uderzy w lokalną oświatę. Dane z analizy arkuszy organizacyjnych placówek na rok szkolny 2026–2027 pokazują, że w części szkół i przedszkoli zmniejszono już liczbę godzin dydaktycznych. Podczas sesji przewodnicząca komisji oświaty Grażyna Lewandowska przedstawiła sprawozdanie. - Przedstawione dane wskazują na utrzymujący się spadek liczby dzieci w kolejnych rocznikach. W większości placówek przedszkolnych na terenie gminy pozostają wolne miejsca. Członkowie komisji podkreślają, że sytuacja demograficzna wymaga stałego monitorowania oraz uwzględniania prognoz liczby dzieci przy planowaniu organizacji placówek oświatowych i wydatków budżetowych - mówiła.

Utrzymanie obecnego systemu przy malejącej liczbie uczniów generuje bardzo wysokie koszty, które coraz trudniej zbilansować. Oświata pochłania lwią część gminnych funduszy, sięgając 44% wszystkich wydatków. - Tak naprawdę to, co dostajemy od państwa, to drugie tyle musimy dołożyć do oświaty. Oczywiście jest to inwestycja w przyszłość, ale jak państwo widzieli, klasy są coraz mniej liczne, więc naprawdę już niedługo trzeba będzie siąść do struktury szkół, bo wszystko wskazuje na to, że za jakiś czas będziemy mieli w gminie Sobolew dwie szkoły, ponieważ niestety większych oddziałów nie zapełnimy - zapowiedział.

JS

Grafika: Raport o stanie Gminy Sobolew za 2025 rok