Żelechów uczci patrona ulicy. Kim był Marian Euzebiusz Buksiński, twórca słynnego Technikum Geodezyjnego?

Rada Miejska w Żelechowie jednogłośnie nadała jednej z ulic imię Mariana Euzebiusza Buksińskiego – człowieka, który przez niemal pół wieku kształtował żelechowskie szkolnictwo zawodowe i założył technikum, które stało się najbardziej rozpoznawalną w Polsce marką tego miasta. Uroczyste odsłonięcie tablicy z nazwą ulicy odbędzie się w sobotę, 30 maja 2026 roku.

Marian Euzebiusz Buksiński urodził się 14 sierpnia 1912 roku w Żelechowie. Po ukończeniu Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Siedlcach i odbyciu służby wojskowej trafił jako nauczyciel do Nałęczowa. Wybuch II wojny światowej radykalnie zmienił jego życie – w kampanii wrześniowej dostał się do niewoli niemieckiej, z której uciekł po dwóch tygodniach. Wrócił do Żelechowa i wstąpił w szeregi Armii Krajowej, działając w stopniu porucznika. Prowadził też tajne nauczanie.

Kiedy w 1944 roku trafił do wojska po raz drugi, brał udział jako szef Służby Topograficznej w walkach o Wał Pomorski, wyzwoleniu Kołobrzegu i zdobyciu Berlina. Za udział w wojnie otrzymał m.in. Medal Virtuti Militari, Medal za Udział w Wojnie 1939 oraz Medal za Udział w Walkach o Berlin. Po wojnie wrócił do Żelechowa – i do szkoły.

W 1941 roku Buksiński był jednym z inicjatorów powstania Powiatowej Szkoły Ślusarsko-Mechanicznej – placówki, która chroniła żelechowską młodzież przed wywózkami na roboty do Niemiec. To na jej bazie w 1946 roku, mając zaledwie 33 lata, objął stanowisko dyrektora Gimnazjum Mechanicznego.

Warunki były dramatyczne. W 1947 roku szkoła przejęła po rozparcelowanym majątku ziemskim obiekt z pałacem i parkiem – ale w kompletnej ruinie. Pałac był bez okien, drzwi i podłóg, w jego ocalałej części trzymano słomę i hodowano świnie. Buksiński przystąpił do działania: obora stała się warsztatem szkolnym, pałacowe komnaty – salami lekcyjnymi, a budynek gospodarczy przerobiono na internat.

Jednocześnie, nie przerywając pracy dyrektora, w latach 1948–1953 ukończył stacjonarne studia na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, uzyskując tytuł magistra.

Przełomem był rok 1961, gdy z inicjatywy Buksińskiego powstało Technikum Geodezyjne – szkoła, która w ciągu kolejnych lat wielokrotnie zajmowała czołowe miejsca w Olimpiadach Wiedzy Geodezyjnej i Kartograficznej. Patrząc z perspektywy 65 lat, można śmiało powiedzieć, że stało się ono – jak podkreślają organizatorzy uroczystości – najbardziej rozpoznawalną w Polsce marką Żelechowa.

W 1973 roku, rok przed przejściem na emeryturę, Buksiński doprowadził do oddania nowego budynku szkoły przy dzisiejszej ulicy Piłsudskiego – z funkcjonalnymi salami na trzech kondygnacjach, salą gimnastyczną i boiskiem. Uczyło się w nim wówczas ponad 350 uczniów. Łącznie przepracował blisko 50 lat, a nawet po przejściu na emeryturę w 1974 roku przez kilkanaście kolejnych lat prowadził zajęcia z geografii i rysunku technicznego. Zmarł 16 września 1991 roku.

Za pracę pedagogiczną i organizatorską otrzymał m.in. Nagrodę Ministra Oświaty, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski i Medal KEN.

Z inicjatywą upamiętnienia Buksińskiego wystąpił Tadeusz Mucha – absolwent Technikum Geologicznego z lat 70. XX wieku. Inicjatywę wsparli Burmistrz Żelechowa Krystyna Wieczorkiewicz i Przewodniczący Rady Miejskiej Michał Bogusz, a 26 marca 2026 roku Rada Miejska podjęła stosowną uchwałę jednogłośnie.

Przygotowanie okolicznościowej wystawy było możliwe dzięki córce dyrektora, Marii Mróz, która wraz z mężem Tadeuszem wypożyczyła cenne fotografie, dokumenty, pamiątki oraz obrazy i rzeźby ojca. Organizatorami wystawy – otwartej w holu Urzędu Miejskiego – są Burmistrz i Przewodniczący Rady Miejskiej wspólnie z byłym dyrektorem Zespołu Szkół Ponadpodstawowych Grzegorzem Szymczakiem.

Wystawę w holu Urzędu Miejskiego można oglądać od godziny 9.00 do 14.30. W jej trakcie w sali konferencyjnej urzędu odbędzie się spotkanie przy kawie – okazja do wspomnień i rozmów. O 11.45 uczestnicy przejdą na ulicę Mariana Euzebiusza Buksińskiego, gdzie o 12.00 nastąpi uroczyste odsłonięcie tablicy. Całość zamknie msza święta o 13.00 w Kościele pw. Zwiastowania NMP w Żelechowie.

Uroczystości wpisują się w zaplanowane obchody jubileuszów szkoły: 85-lecia jej powstania oraz 65-lecia istnienia Technikum Geodezyjnego. Warto też wiedzieć, że Buksiński był nie tylko pedagogiem i żołnierzem – był też utalentowanym malarzem i rzeźbiarzem. Jego prace do dziś zdobią mury szkoły, żelechowskie kościoły i domy prywatne.

fot. Maria i Tadeusz Mrozowie - archiwum prywatne