82. rocznica zbrodni przy moście na Wildze. Garwolin oddał hołd 30 zamordowanym Polakom

Msza święta, modlitwa i złożenie kwiatów pod pomnikiem – tak Garwolin uczcił 82. rocznicę jednej z najtragiczniejszych zbrodni dokonanych przez niemieckiego okupanta na terenie powiatu.

We wtorek, 8 lipca, mieszkańcy, samorządowcy i przedstawiciele organizacji kombatanckich oddali hołd 30 Polakom rozstrzelanym 8 lipca 1944 roku przy moście na rzece Wildze.

Uroczystości rozpoczęły się o godz. 8.00 mszą świętą w intencji ofiar w kolegiacie pw. Przemienienia Pańskiego w Garwolinie. Następnie uczestnicy obchodów zgromadzili się przy pomniku upamiętniającym miejsce egzekucji, gdzie złożono kwiaty i zapalono znicze. Organizatorami wydarzenia byli Miasto Garwolin, Powiat Garwoliński oraz Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Obwodu „Gołąb” Garwolin.

Egzekucja z 8 lipca 1944 roku była odwetem za akcję Armii Krajowej przeprowadzoną dwa dni wcześniej. 6 lipca żołnierze Kedywu Obwodu AK „Gołąb” wykonali wyrok na Karlu Freudenthalu – niemieckim staroście powiatu garwolińskiego.

Freudenthal, oficer SS, należał do najbardziej brutalnych przedstawicieli niemieckiej administracji okupacyjnej w regionie. Według historycznych opracowań odpowiadał pośrednio lub bezpośrednio za śmierć około 900 mieszkańców powiatu oraz deportację ponad dwóch tysięcy osób do obozów koncentracyjnych i na roboty przymusowe. Brał również udział w pacyfikacjach okolicznych miejscowości, w tym Wanat.

Likwidacja starosty była częścią ogólnopolskiej akcji Armii Krajowej pod kryptonimem „Główki”, której celem było eliminowanie funkcjonariuszy niemieckiego aparatu terroru odpowiedzialnych za zbrodnie na ludności cywilnej.

Niemcy odpowiedzieli błyskawicznie. Rankiem 8 lipca 1944 roku przywieźli z warszawskiego więzienia na Pawiaku trzydziestu Polaków. Wszyscy zostali rozstrzelani przy moście na Wildze.

Zbrodnia ta do dziś pozostaje jednym z najtragiczniejszych wydarzeń w historii okupacyjnego Garwolina i symbolem niemieckiego terroru wobec mieszkańców regionu.

Akcję przeciwko Karlowi Freudenthalowi przeprowadził ośmioosobowy oddział Kedywu Obwodu AK „Gołąb”. Dowodził nim podporucznik Wacław Matysiak „Ziuk”, a jego zastępcami byli Jan Piesiewicz „Czarny” i Stanisław Jaworski „Sęk”.

W skład grupy wchodzili również: Franciszek Lussa „Grześ”, Stefan Zysk „Kruczek”, Stanisław Tobiasz „Grab”, Henryk Winek „Brodacz” oraz Kazimierz Wielgosz „Szczupak”.

Przebieg akcji został opisany w opracowaniu „Garwolin 1939–1945”, znajdującym się w zbiorach regionalnych Miejsko-Powiatowej Biblioteki Publicznej w Garwolinie.

Coroczne obchody przy moście na Wildze przypominają o ofiarach niemieckiego terroru i dramatycznych wydarzeniach z ostatnich miesięcy okupacji. Dla mieszkańców Garwolina i całego powiatu 8 lipca pozostaje datą szczególną – dniem pamięci o trzydziestu niewinnych Polakach zamordowanych przez Niemców.

Jak podkreślają organizatorzy uroczystości, pielęgnowanie pamięci o tych wydarzeniach jest obowiązkiem kolejnych pokoleń i ważnym elementem lokalnej tożsamości historycznej.

fot. Miasto Garwolin