Zapomniane krajobrazy powrócą na wystawie w Sobolewie. Niezwykła historia odnalezienia twórczości Tadeusza Misiaka

Stare drewniane domy, młyny nad Okrzejką, dwory, kościoły i budynki, których dziś już nie ma. Blisko sto ilustracji Tadeusza Misiaka pozwoli zobaczyć, jak przez dziesięciolecia zmieniały się miejscowości naszego regionu. Wystawa, która zostanie otwarta 20 listopada w Gminnym Domu Kultury w Sobolewie, ma jednak jeszcze jedną niezwykłą historię. Jej przygotowanie wymagało wielomiesięcznych poszukiwań 91-letniego autora i jego rodziny. Kiedy artysta dowiedział się, że ktoś postanowił przypomnieć jego dorobek, nie potrafił powstrzymać łez.

Wszystko zaczęło się około roku temu od przypadkowego odkrycia w Gminnej Bibliotece Publicznej. Podczas jednej z wizyt Aneta Niedźwiedzka, dyrektor Gminnego Domu Kultury w Sobolewie, zobaczyła pokaźny album, mniej więcej formatu A3. Pokazała go jej pani Agnieszka.

Wewnątrz znajdowało się blisko sto ilustracji przedstawiających dawną architekturę i krajobrazy okolicznych miejscowości. Na rysunkach można było zobaczyć drewniane domy, młyny, kościoły, dwory i stacje kolejowe. Niektóre obiekty zmieniły się nie do poznania, inne zniknęły z krajobrazu.

– Pamiętam, że od pierwszych chwil wiedziałam, że jest to temat, którym chcę się zająć. Poczułam, że trzymam w rękach coś znacznie cenniejszego niż zbiór rysunków. To była zapisana obrazem historia naszej małej ojczyzny. Historia miejsc, ludzi i przemian, których często nie jesteśmy już świadomi – opowiada Aneta Niedźwiedzka.

Wtedy postanowiła, że prace powinny zostać pokazane szerszej publiczności.

– Pojawiła się we mnie myśl: nie możemy pozwolić, aby ta twórczość została zapomniana. Trzeba ją pokazać światu, ocalić od zapomnienia i przekazać kolejnym pokoleniom – wspomina dyrektor.

Autorem ilustracji okazał się Tadeusz Misiak, twórca związany z regionem, autor książki „Piachy”. Dyrektor GDK zaczęła szukać informacji o jego życiu i twórczości, a przede wszystkim możliwości skontaktowania się z nim lub jego rodziną.

Nie było to łatwe. Przez kolejne miesiące rozmawiała z mieszkańcami, kontaktowała się z bibliotekami i sprawdzała różne tropy. Jeden z nich doprowadził ją nawet do osoby, którą początkowo uznała za córkę artysty. Okazało się jednak, że nastąpiła pomyłka.

Przełomem była informacja, że Tadeusz Misiak mieszkał i tworzył w Kruszynie, na terenie gminy Sobolew. Dalsze poszukiwania doprowadziły do Warszawy, gdzie obecnie mieszka 91-letni artysta.

W odnalezienie jego rodziny zaangażowali się także pracownicy Gminnego Domu Kultury. Szczególną rolę odegrał Kamil, któremu dzięki znajomościom udało się zdobyć numer telefonu do córki Tadeusza Misiaka.

Tym razem kontakt okazał się właściwy.

– Można powiedzieć, że wszyscy daliśmy się wciągnąć w tę niezwykłą historię. Każda nowa informacja budziła nadzieję, każdy kolejny trop przybliżał nas do celu – mówi Aneta Niedźwiedzka.

Dyrektor podkreśla, że przygotowanie wystawy jest wspólną pracą całego zespołu. Dziękuje Izie, Kamilowi i Marlenie za zaangażowanie zarówno w to przedsięwzięcie, jak i codzienną działalność domu kultury.

Wystawa będzie okazją do zobaczenia miejsc, które przez lata stanowiły część krajobrazu regionu. Ilustracje Tadeusza Misiaka dokumentują zarówno tradycyjne budownictwo wiejskie, jak i ważne obiekty użyteczności publicznej.

Wśród przedstawionych miejsc znalazły się między innymi mogiła poległych podczas I wojny światowej w Paprotni, dawny dom w Pawłowicach pochodzący sprzed I wojny światowej, młyny nad Okrzejką oraz dwór Ordęgów w Trojanowie.

Na ilustracjach można również odnaleźć Dom Hersego, ratusz w Maciejowicach, plebanię z organistówką w Życzynie, a także kościoły w Stężycy, Wargocinie, Maciejowicach, Pawłowicach i innych miejscowościach.

Artysta utrwalił też budynki związane z codziennym życiem mieszkańców: urząd gminy w Trojanowie, pocztę, posterunek policji, ośrodek zdrowia, dworzec kolejowy, osiedla oraz zabudowania dawnych państwowych gospodarstw rolnych w Godziszu i Oronnem. Wśród tematów jego prac znalazło się również Drzewo Kościuszki.

Zebrane ilustracje pozwalają prześledzić przemiany architektury i krajobrazu, również te, które nastąpiły po 1989 roku.

– Patrząc na te ilustracje, można dostrzec, jak bardzo zmienił się świat wokół nas. Niektóre budynki zniknęły bezpowrotnie, inne przebudowano, a jeszcze inne przetrwały, choć dziś często nie pamiętamy już ich historii – zauważa dyrektor GDK.

Aneta Niedźwiedzka od początku chciała, aby ekspozycja nie ograniczała się do kilku wybranych rysunków. Jej zamiarem było przygotowanie około stu powiększonych, odpowiednio opracowanych i oprawionych ilustracji.

Wymagało to pozyskania dodatkowych pieniędzy. Dyrektor przygotowywała projekty i szukała możliwości dofinansowania, ponieważ budżet instytucji nie pozwalał na swobodną realizację tak dużego przedsięwzięcia.

Ostatecznie projekt został zakwalifikowany do dofinansowania, co umożliwiło kontynuowanie przygotowań.

Pierwotnie wernisaż planowano na kwiecień. Zmiany techniczne i organizacyjne spowodowały jednak przesunięcie terminu na listopad.

Najbardziej osobisty moment całej historii nastąpił po nawiązaniu kontaktu z córką Tadeusza Misiaka.

Okazało się, że artysta przebywa obecnie w placówce rehabilitacyjnej po złamaniu biodra. Jak przekazała jego rodzina, mimo zaawansowanego wieku zachowuje bardzo dobrą sprawność umysłową.

Kiedy dowiedział się, że jego prace zostaną zaprezentowane na wystawie, bardzo się wzruszył.

– Kiedy dotarła do niego wiadomość, że jego prace zostaną zaprezentowane na wystawie, że ktoś po tylu latach odnalazł jego twórczość i postanowił ją uhonorować, był tak poruszony, że nie potrafił powstrzymać łez. Ta wiadomość również mnie ogromnie wzruszyła – opowiada Aneta Niedźwiedzka.

Dla dyrektor był to moment, który nadał całemu przedsięwzięciu szczególne znaczenie.

– Pomyślałam wtedy, że niezależnie od wszystkich trudności, miesięcy poszukiwań, pisania projektów i przygotowań, już dla tej jednej chwili warto było podjąć cały ten wysiłek. Bo czasami największą nagrodą nie jest samo zorganizowanie wydarzenia, lecz świadomość, że dzięki naszym działaniom drugi człowiek poczuł się dostrzeżony, doceniony i zapamiętany.

Ze względu na stan zdrowia udział Tadeusza Misiaka w wernisażu jest obecnie mało prawdopodobny. Podczas wydarzenia ma go reprezentować córka.

Dyrektor Gminnego Domu Kultury w Sobolewie chciałaby, aby listopadowy wernisaż był dopiero początkiem prezentacji twórczości Tadeusza Misiaka.

Planuje udostępnianie ekspozycji innym instytucjom, między innymi szkołom, bibliotekom i domom kultury. Dzięki temu ilustracje mogłyby dotrzeć również do mieszkańców miejscowości przedstawionych na rysunkach.

– Chciałabym, żeby młodzi ludzie mogli zobaczyć, jak wyglądały miejsca, w których dziś mieszkają, a starsi odnaleźli w tych obrazach wspomnienia własnego dzieciństwa i młodości – mówi.

Jak podkreśla, działalność domu kultury nie powinna ograniczać się wyłącznie do organizowania koncertów, spektakli czy warsztatów.

– Naszym zadaniem jest również odkrywanie ludzi, pielęgnowanie dziedzictwa i przywracanie pamięci o tym, co z biegiem czasu mogłoby zostać zapomniane – zaznacza Aneta Niedźwiedzka.

Otwarcie wystawy twórczości Tadeusza Misiaka odbędzie się w piątek, 20 listopada 2026 roku, o godz. 18.00 w Galerii Korytarz Gminnego Domu Kultury w Sobolewie.

Organizatorzy zapraszają mieszkańców do wspólnego odkrywania dawnych krajobrazów i miejsc zapisanych na ilustracjach artysty.

Portal eGarwolin.pl objął patronat medialny nad wydarzeniem.